Η αντοχή των παρατάξεων και το πολιτικό φαινόμενο της Νέας Δημοκρατίας

του Μάρκου Λέγγα 

Στην πολιτική, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι η εκλογική νίκη. Είναι η αντοχή στον χρόνο. Η ικανότητα ενός πολιτικού σχηματισμού να επιβιώνει μέσα από κρίσεις, κοινωνικές μεταβολές, εναλλαγές ηγεσιών και ιστορικές ανατροπές, χωρίς να χάνει τη δυνατότητα να εκφράζει πλειοψηφικά τμήματα της κοινωνίας.

Από αυτή την άποψη, η Νέα Δημοκρατία αποτελεί ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό φαινόμενο της Μεταπολίτευσης. Από το 1974 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα άλλαξε πολλές φορές πρόσωπο. Η κοινωνία μετασχηματίστηκε, η οικονομία πέρασε από κύκλους ανάπτυξης και κατάρρευσης, νέες πολιτικές δυνάμεις εμφανίστηκαν ως «ιστορικά ρεύματα» και στη συνέχεια εξαφανίστηκαν ή συρρικνώθηκαν. Μέσα σε αυτή τη διαδρομή η Νέα Δημοκρατία παρέμεινε η μοναδική παράταξη που διατήρησε αλώβητη τη δυνατότητα διακυβέρνησης της χώρας. Αυτό δεν εξηγείται μόνο οργανωτικά ή εκλογικά. Εξηγείται κυρίως πολιτικά.

Η Νέα Δημοκρατία κατάφερε να ξεπεράσει τα όρια ενός προσωποπαγούς κόμματος. Παρά τις ισχυρές προσωπικότητες που τη σημάδεψαν — από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή μέχρι τον Κυριάκο Μητσοτάκη — η ύπαρξή της δεν ταυτίστηκε ποτέ αποκλειστικά με έναν αρχηγό. Οι ηγεσίες άλλαζαν αλλά η παράταξη διατηρούσε τον στρατηγικό της πυρήνα: τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας, τη θεσμική σταθερότητα και την πολιτική μετριοπάθεια.

Ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται και το βασικό της πλεονέκτημα. Σε αντίθεση με πολιτικούς χώρους που εγκλωβίστηκαν σε ιδεολογικές αγκυλώσεις ή σε λογικές διαρκούς καταγγελίας, η Νέα Δημοκρατία επέλεξε διαχρονικά τον πολιτικό ρεαλισμό. Προσαρμόστηκε στις απαιτήσεις κάθε εποχής χωρίς να χάσει τη βασική της ταυτότητα.

Από την ένταξη της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ μέχρι την παραμονή της χώρας στον πυρήνα της Ευρώπης κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, η παράταξη συνδέθηκε με τις μεγάλες στρατηγικές επιλογές του κράτους. Ακόμη και οι πολιτικοί της αντίπαλοι δυσκολεύονται να αμφισβητήσουν ότι στις κρίσιμες ιστορικές στιγμές λειτούργησε περισσότερο ως δύναμη σταθερότητας παρά ως φορέας πολιτικού τυχοδιωκτισμού.

Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος λόγος της αντοχής της, η παραταξιακή συνείδηση. Η Νέα Δημοκρατία δεν λειτούργησε μόνο ως εκλογικός μηχανισμός εξουσίας. Δημιούργησε διαχρονικά μια οργανική σχέση με μεγάλα κοινωνικά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Με την περιφέρεια, την αυτοδιοίκηση, τους μικρομεσαίους, τους ανθρώπους της παραγωγής, της εργασίας και της επιχειρηματικότητας.

Αυτό εξηγεί γιατί δεν κατέρρευσε ποτέ από τις κατά καιρούς εσωτερικές διασπάσεις ή αποχωρήσεις στελεχών. Η βάση της αποδείχθηκε ισχυρότερη από τα πρόσωπα. Οι ψηφοφόροι της αντιμετώπιζαν τις εσωτερικές κρίσεις ως παροδικές πολιτικές φάσεις και όχι ως λόγο οριστικής αποκοπής από την παράταξη. Το ίδιο ενδιαφέρουσα είναι και η ικανότητά της να αφομοιώνει πολιτικά πρόσωπα από διαφορετικές αφετηρίες. Αυτό που συχνά περιγράφεται από τους αντιπάλους της ως «ιδεολογική ασάφεια» στην πραγματικότητα αποτελεί στοιχείο πολιτικής ευρύτητας.

Η Νέα Δημοκρατία λειτούργησε πολλές φορές ως ένας μεγάλος δημοκρατικός χώρος εφαρμοσμένης πολιτικής όπου προείχε η δυνατότητα παραγωγής αποτελέσματος και όχι η ιδεολογική καθαρότητα. Φυσικά η ιστορική αντοχή δεν σημαίνει πολιτικό αλάθητο. Η Νέα Δημοκρατία έκανε λάθη, πλήρωσε πολιτικά κόστη και βρέθηκε αντιμέτωπη με έντονη κοινωνική αμφισβήτηση σε διαφορετικές περιόδους της διαδρομής της. Ωστόσο το κρίσιμο στοιχείο είναι άλλο. Καμία άλλη πολιτική δύναμη της Μεταπολίτευσης δεν κατάφερε να συνδυάσει σε τέτοιο βαθμό κυβερνησιμότητα, κοινωνική βάση, ιδεολογική ευρύτητα και θεσμική συνέχεια.

Τελικά, ίσως αυτό να εξηγεί γιατί πενήντα και πλέον χρόνια μετά την ίδρυσή της, εξακολουθεί να αποτελεί τον πιο σταθερό πυλώνα του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος.